حمزه واعظی
نشريه “اكونوميست ” در گزارش تحقيقاتي خود كه اخيرا منتشر کرده است، نشان می دهد که کشور کوچک و سرد نروژ، در فهرست نخست دمکراتیک ترین کشور جهان قرار دارد.
اين گزارش که دومين گزارش از شاخص دموكراسي به شمار ميرود، به ارايه نگاه اجمالي از وضعيت دموكراسي در 165 كشور مستقل دنيا ميپردازد.
محققان اکو نومیست برای رتبهبندی کشورهای جهان از نظر دموکراسی به پنج شاخصه ی اصلی یعنی، روند انتخابات، تعدد احزاب، عملکرد دولت، مشارکت سیاسی و فرهنگ سیاسی امتیازی از صفر تا 10 میدهد و در نهایت دموکراتترین و دیکتاتورترین کشورهای جهان را به ترتیب انتخاب میکند.
نظامهاي جهان نيز در اين شاخص به چهار دسته نظامهاي كاملا دموكراتيك، دموكراسيهاي ناقص، نظامهاي دووجهه (كه نميتوان آنها را در زمره دموكراتيك يا استبدادي قرار داد) و نظامهاي استبدادي تقسيم شدهاند. اين گزارش ميافزايد: انتخابات آزاد و منصفانه و آزاديهاي مدني با وجود آن كه از شروط ضروري دموكراسي هستند اما اين دو شاخص در صورتي كه با يك حكومت شفاف و دستكم كارآمد يا مشاركت سياسي كافي و فرهنگ سياسي دموكراتيك حمايت كننده همراه نباشند، براي دستيابي به يك دموكراسي نهادينه شده به تنهايي كافي نيستند. در بخشي از گزارش با عنوان “ركود دموكراسي ” آمده است: سابقه دموكراتيزه شده از زمان آغاز جرياني موسوم به موج سوم در سال 1974 و تشديد اين روند بعد از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي در دهه 1990 قابل توجه بود و اكنون نيمي از مردم دنيا به نوعي در دموكراسي زندگي ميكنند اما به هر حال در سالهاي اخير پيشرفتها در اين زمينه با عقبگرد همراه بوده و به نظر ميرسد كه گسترش دموكراسي در دنيا متوقف شده است.
اين تحقيقات حاكي است، نااميدي در بسياري از مناطق دنيا تقويت شده، در خاورميانه پاسخهاي بسيار ضعيفي به فشارها براي اجرا و گسترش دموكراسي مشاهده ميشود.
اين گزارش بر اساس دستهبنديهاي خود از نظامهاي كنوني جهان كه آنها را به چهار دسته تقسيم كرده است، یاد آور ميشود كه از كل جمعيت جهان ميتوان گفت نيمي از جمعيت دنيا از دموكراسي برخوردارند اما شمار كشورهايي كه از دموكراسي كامل برخوردارند تنها 30 كشور بوده و 50 كشور نيز در زمره دموكراسيهاي ناقص هستند و 38 كشور نيز داراي نظامهاي دو وجهه می باشند.
بنا بر دسته بندي اين گزارش، هنوز يك سوم از جمعيت جهان زير نظر حكومتهاي استبدادي تماميتخواه زندگي ميكنند.
گزارش شاخص دموكراسي نشريه اكونوميست در ادامه به رتبهبندي كشورها بر اساسي معيارهاي یاد شده ميپردازد و به ترتيب كشورهاي نروژ، سوئد، ايسلند، هلند، دانمارك، فنلاند، نيوزيلند، سوئيس، لوكزامبورگ و استراليا را در زمره 10 كشور اول دنيا در زمينه دموكراسي معرفي ميكند.
در اين گزارش آمريكا از اين نظر در رده 17 و انگليس در رتبه 21 قرار گرفتهاند، ضمن اين كه كشورهايي مانند ميانمار (برمه)، ازبكستان، تركمنستان، چاد و كرهشمالي جزء پنج كشور آخر از فهرست 167 كشوري قرار دارند كه در اين گزارش به بررسي وضعيت آنها پرداخته شده است.
جایگاه کشورهای افغانستان و ایران دراین گزارش به ترتیب در رده 150 و 157 جدول قرار دارد. بدین ترتیب نشان می دهد که افغانستان درگیر بحران ودستخوش جنگ، از نظر پیشرفت شاخص های دمکراسی در سالهای اخیر، هفت پله از همسایه غربی خود بالاتر می باشد.
همچنین دفتر توسعه و عمران سازمان ملل (UNPD) که هر سال گزارشی از روند توسعه انسانی در جهان را تهیه و منتشر می کند، در گزارش سال 2010 خود نروژ را از نظر شاخص های توسعه ی انسانی در صدر جدول قرار داده است.
شاخص توسعه انسانی یک شاخص آماری مرکب از شاخص های دیگری است که بوسیله برنامه توسعه سازمان ملل متحد برای شناخت توسعه انسانی کشورهای عضو از سال 1990 به مرحله اجراء در آمده است. بر خلاف شاخص توسعه اقتصادی که اساساً در بر گیرنده شاخص های کلان رشد اقتصادی است، شاخص توسعه انسانی در بر گیرنده توسعه شاخص های گسترده تری در زمینه های درآمد سرانه واقعی، اشتغال، نرخ باسوادی، آموزش، بهداشت، تغذیه، فناوری اطلاعات، ارتباطات و امید به زندگی می باشد. این شاخص ها در جدولی تناسبی مورد مقایسه قرار گرفته و نمره ای بین 0 تا 1 را دربرمیگیرند.هرچه این نمره به عدد یک نزدیکتر باشد، وضعیت توسعه انسانی در کشور مورد نظر در شرایط مطلوب تری قرار دارد.
براساس آخرین گزارش شاخص توسعه انسانی که بوسیله برنامه سازمان ملل متحد انتشار یافت، کشورنروژ با کسب نمره 0.938 بعنوان نخستین کشور جهان از نظر توسعه انسانی قرار دارد و کشور زیمبابوه با نمره 0.140 مقام آخر را دارد.
درگزارش سال 2010این سازمان، 15 کشور نخستین جهان از نظر شاخص توسعه انسانی به ترتیب بشرح زیر هستند :
نروژ، استرالیا، زلاند نو، آمریکا، ایرلند، لیختن اشتاین، هلند، کانادا، سوئد، آلمان، ژاپن، کره جنوبی، سویس، فرانسه و اسرائیل.
درهمین حال 15 کشور آخراین گزارش عبارتند از:
افغانستان، گینه، اتیوپی، سیرالئون، آفریقای مرکزی، مالی، بورکینا فسو، لیبریا، چاد، گینه بیسائو، موزامبیک، بروندی، نیجر، کنگو و زیمبابوه.
بر مبنای این گزارش، در نروژ درآمد سرانه ۵۸۸۱۰ هزار دلار در سال است، در حالی که مثلا در زیمبابوه اما به ۱۴۷ دلار هم نمیرسد. پس از نروژ استرالیا، نیوزلند، آمریکا و ایرلند قرار گرفتهاند. آلمان در رده دهم قرار گرفته و در قعر جدول کنگو، بروندی و نیجر قبل از زیمبابوه ایستاده اند.
منابع
. http://www.reyakarannews.com 1
2. http://www.farsnews.net/newstext
3. http://www.dw- world.de/dw/article
4. http://touristmy.com/index
5. http://www.bbc.co.uk/persian/tv.